klaviatuur

De klavieren (manualen en pedaal) zijn de onderdelen van het orgel die rechtstreeks in contact staan met de bespeler. Juiste verhoudingen, diepgang en druk (toucher) zijn hierbij belangrijk, maar ook de winddruk speelt een rol. Het toucher moet zodanig zijn dat het voor de organist een feest is om juist dìt orgel te mogen bespelen; het eerste waar dat feestelijke gevoel aan ten goede komt, is immers de muziek zelf!
 
klavieren van het orgel van Stift Wilten, Oostenrijk
De omvang van een klavier is doorgaans C – f''' (54 toetsen) en van een pedaal C – f' (30 toetsen). Natuurlijk bestaan daar varianten in. 
 

pedaal voor het orgel in de St. Gumbertus te Ansbach, Duitsland
 
 

de drie klavieren van het orgel in de St. Gumbertus te Ansbach