3 Gotische orgels

Nederlands oudste bewaard gebleven orgel is in 1479 door Peter Gerritsz gemaakt voor de Nicolaikerk in Utrecht. Na enige aanpassingen in de zestiende en zeventiende eeuw is dit gotische orgel verder origineel overgeleverd: een unicum! In onze orgelmakerij zijn alle onderdelen van dit orgel minutieus onderzocht en nagemeten. Aan de hand van deze gegevens en uitgebreid aanvullend archiefonderzoek maakten wij in 2012 op uitnodiging een studiekopie van het orgel zoals het in 1479 gemaakt is. Hierbij maakten wij gebruik van de oude handwerktechnieken die passend zijn bij een dergelijk orgel. De studiekopie (het “Van Straten-orgel”) vond een plaats in het Orgelpark in Amsterdam.

Voor onze orgelmakerij kreeg het project al snel (2015) een vervolg in Oostenrijk. Voor de Klosterkirche Pulgarn initieerde organist en orgeladviseur Rupert G. Frieberger (1951-2016) de bouw van een gotisch orgel waarmee oude muziek bestudeerd én uitgevoerd kon worden. Uitgangspunt was een laatgotisch orgelconcept, met o.a. een windladeconstructie gebaseerd op ‘bovenslepen’ zoals aan het eind van de vijftiende en begin zestiende eeuw gangbaar was. Aan het plan werden een pedaalstem en een Regaal toegevoegd, waarmee het instrument een klassieke vorm kreeg en de historische klankopvatting werd onderstreept. De orgelkast is een synthese van Europese late gotische stijl: het front met spiegelvelden en stijgende labiumlijnen is Nederlands, de blinderingen en bekroningen Italiaans (Bologna) en het snijwerk voor het borstwerk Oostenrijks. Links van het orgel bevinden zich drie handbediende smidsbalgen, geïnspireerd door de iconografie uit werken van Arnolt Schlick (1511) en Michael Praetorius (1619). Daarmee is het windsysteem authentiek van opzet.